Dengar dikir barat sekali dan ia akan melekat dengan anda. Sekumpulan orang duduk bersila dalam satu baris, tangan memalu irama, suara naik bersama menyahut ketua yang melontarkan rangkap untuk dijawab semula oleh korus. Tiada alat muzik besar di tengahnya, hanya manusia, paluan dan ketepatan masa. Ia salah satu bunyi yang paling mudah dikenali di Malaysia, dan ia membesar di sini di Kelantan.
Bagaimana ia berfungsi
Dikir barat ialah sahut-menyahut, dipersembahkan sambil duduk. Di hadapan ada dua peranan utama. penyanyi utama yang membawa melodi memimpin nyanyian, dan pengarang spontan yang mencipta rangkap di tempat mencipta rangkap yang bijak dan selalunya lucu secara spontan, kerap dalam pertukaran berseloroh dengan kumpulan kedua. Di belakang mereka korus, iaitu awok-awok, menyahut serentak, bertepuk, bergoyang dan memacu irama. Paluan seperti rebana dan gong mengekalkan rentak. Keseluruhan persembahan berjalan atas tenaga, ketepatan masa dan lidah yang pantas.
Alat muziknya kebanyakannya tangan dan suara. Selebihnya ialah akal, ketepatan masa dan jawapan korus.
Kata-kata yang berbalas
Sebahagian daripada keseronokan dikir barat ialah pertandingan kata. Dua kumpulan boleh bergilir-gilir, setiap tukang karut menjawab yang lain dengan rangkap yang menyindir, memuji atau mengusik secara halus, sementara penonton ketawa dan korus melontarkan kembali rangkap itu. Rangkap yang baik dikagumi kerana kebijaksanaan dan permainan katanya, dan tukang karut yang tajam ialah selebriti tempatan. Ia teater, muzik dan jenaka pantas serentak, dan tiada dua persembahan yang pernah sama.
Dari pentas Kelantan ke pentas negara
Dikir barat dahulu kebanyakannya didengari di Kelantan, di perhimpunan dan pentas kampung. Lama-kelamaan ia merantau, dibantu radio, televisyen dan pertandingan, sehingga ia dipersembahkan dan diajar di seluruh Malaysia. Hari ini anda akan menemui kumpulan dikir barat jauh dari Kelantan, tetapi bentuk, irama dan semangatnya tetap Kelantan sepenuhnya. Pusat sejarah meletakkannya antara seni-seni lain negeri ini, dan ia masih boleh disaksikan secara langsung di gelanggang seni Kota Bharu.
Mengapa ia penting
Dikir barat ialah bukti bahawa seni yang hebat tidak memerlukan pentas yang mahal. Ia hanya meminta suara, tangan, rasa irama dan minda yang pantas, dan daripada perkara-perkara sederhana itu Kelantan membina sesuatu yang kini dihargai seluruh negara. Bahawa ia tersebar begitu jauh sambil kekal jelas Kelantan ialah sesuatu yang boleh dibanggakan negeri ini. Ia tergolong, bersama songket dan tradisi hidup yang lain, dalam nadi budaya Melayu yang sentiasa menjadi Kelantan.